Kenya ayaa isu diyaarinaysa xilli roobaad la filayo inuu ka xoog bato kii caadiga ahaa inta u dhexeysa bilaha Oktoobar iyo Diseembar, iyadoo Waaxda Saadaasha Hawada ee dalkaasi ay saadaalisay in roobab ay toddobaadkan ka da’i doonaan tobannaan degmo, xilli dalka uu ka feejigan yahay saameynta la filayo ee El Niño oo sii xoogeysanaya.
Saadaasha toddobada maalmood ee u dhexeysa 20-ka iyo 26-ka Oktoobar ayaa muujinaysa in roobab laga filayo qaybo ka mid ah degmooyinka Meru, Embu, Baringo, Bomet, Bungoma, Busia, Elgeyo Marakwet, Garissa, Homa Bay, Kakamega, Kericho, Kiambu, Kilifi, Kirinyaga, Kisii, Kisumu, Kitui, Kwale iyo Laikipia, iyo sidoo kale Lamu.
Degmooyinka kale ee roobabka laga filayo waxaa ka mid ah Machakos, Makueni, Mandera, Marsabit, Migori, Mombasa, Murang’a, Nairobi, Nakuru, Nandi, Narok, Nyamira, Nyandarua, Nyeri, Siaya, Taita Taveta, Tana River, Tharaka-Nithi, Trans Nzoia, Turkana, Uasin Gishu, Vihiga, Wajir iyo West Pokot.
Waaxda Saadaasha Hawada ayaa ka digtay in roobabku aysan si isku mid ah uga da’i doonin dhammaan degmooyinka, taas oo ka dhigan in deegaannada qaarkood ay heli karaan roobab ka badan kuwa meelaha kale.
Sidoo kale, duufaanno roobaad oo goos-goos ah ayaa laga yaabaa inay ka dhacaan qaybo ka mid ah Kitui, Makueni, Kajiado, Machakos, Laikipia, Samburu, Mandera, Wajir iyo Marsabit. Arrintan ayaa sare u qaadaysa khatarta roobab xooggan oo muddo gaaban da’a, gaar ahaan deegaannada u nugul fatahaadaha degdegga ah.
Saadaashu waxay sidoo kale muujinaysaa kala duwanaansho dhanka heerkulka ah. Heerkulka ugu sarreeya ee maalintii ayaa la filayaa inuu dhaafo 35 darajo Celsius qaybo ka mid ah Garissa, Wajir, Tana River, Isiolo, Kilifi, Marsabit, Samburu iyo Turkana.
Dhanka kale, heerkulka ugu hooseeya ee habeenkii ayaa la filayaa inuu ka hoos maro 10 darajo Celsius qaybo ka mid ah Meru, Tharaka-Nithi, Nyeri, Kirinyaga, Murang’a, Nakuru iyo Kajiado.
Saadaashan toddobaadlaha ah ayaa soo baxaysa xilli khubarada saadaasha hawadu ay weli filayaan in roobabka gaagaaban ee Oktoobar, Nofeembar iyo Diseembar ay ka badnaan doonaan heerka caadiga ah, iyadoo El Niño la filayo inuu saameyn ku yeesho xaaladaha cimilada ee Bariga Afrika.
Xarunta Saadaasha Cimilada iyo Adeegsigeeda ee Urur-goboleedka IGAD (ICPAC) ayaa saadaashii gobolka ee 18-kii Agoosto ku sheegtay in dalalka iyo deegaannada Geeska Weyn ee Afrika ay u badan tahay inay xilliga Oktoobar ilaa Diseembar helaan roobab ka badan kuwa caadiga ah.
Saraakiisha Waaxda Saadaasha Hawada Kenya ayaa iyaguna ka digay in xoogga El Niño uusan keligiis go’aaminayn xaddiga roobabka ka da’aya dalka.
Roobabka la filayo ayaa kordhiyay walaaca laga qabo fatahaadaha, dhul-go’a, burburka waddooyinka iyo kaabeyaasha kale, iyo barakaca qoysaska ku nool deegaannada nugul.
Kenya waxaa fatahaado ba’an ku dhuftay xilligii El Niño ee 1997–1998. Sidoo kale, roobabkii xoogga badnaa ee xilligii 2023–2024 ayaa sababay dhimasho, barakaca qoysas iyo burburka kaabeyaasha meelo badan oo dalka ka mid ah.
Dhanka caafimaadka, Wasaaradda Caafimaadka Kenya ayaa sidoo kale dhaqan gelisay tallaabooyin loogu diyaar garoobayo roobabka la filayo. Wasaaraddu waxay ka digtay in fatahaaduhu wasakheyn karaan ilaha biyaha, isla markaana ay abuuri karaan xaalado sahla faafitaanka cudurrada biyaha ku faafa, sida daacuunka iyo tiifowga, iyo cudurrada ay kaneecadu gudbiso.
Dowladda dhexe iyo maamullada degmooyinka ayaa loogu baaqay inay xoojiyaan nidaamyada digniinta hore, isku dubbaridaan gurmadka degdegga ah, isla markaana hubiyaan in bulshada la gaarsiiyo xogta iyo digniinaha waqtigooda ku habboon.
Ugu dambayn, Waaxda Saadaasha Hawada Kenya ayaa dadweynaha kula talisay inay ku tiirsanaadaan warbixinnadeeda cimilada ee joogtada ah, halkii ay ka qaadan lahaayeen in dhammaan deegaannadu heli doonaan roobab isku mid ah.
